Het einde van het opsporingsonderzoek


Zodra het opsporingsonderzoek beëindigd is, moet het parket beslissen over de gevolgen die het eraan geeft. Twee mogelijkheden: het parket doet afstand van vervolging of het stelt vervolging in en brengt op die manier de strafvordering op gang.


a) Afstand van vervolging

Afstand doen van vervolging kan op verschillende manieren gebeuren.

• Het parket kan beslissen voorlopig afstand van vervolging te doen door het dossier te seponeren. Daarvoor kunnen verschillende redenen zijn. Er wordt gesproken van 'technisch sepot' wanneer het niet om een misdrijf gaat (bijvoorbeeld in het geval van een zelfdoding), wanneer de dader compleet spoorloos blijkt, wanneer de schade relatief bescheiden is (zoals bij een fietsdiefstal) of bij verjaring. Het parket kan ook seponeren omdat de feiten geen beleidsprioriteit genieten en de mogelijkheden en middelen van zowel het parket als de rechtbanken beperkt zijn. Tot 2003 was het bezit van cannabis voor eigen gebruik een klassiek voorbeeld van een misdrijf dat werd geseponeerd.
  
  Het parket kan de seponering verbinden aan bepaalde voorwaarden. Dit noemt men pretoriaanse probatie. Zo kan het de dader verbieden met een bepaalde persoon om te gaan.
  
  Bij seponering kan de benadeelde de zaak nog altijd voor de rechtbank brengen met een rechtstreekse dagvaarding - wanneer het gaat om overtredingen en wanbedrijven - of zelf een gerechtelijk onderzoek lanceren door zich burgerlijke partij te stellen bij de onderzoeksrechter - wanneer het gaat om wanbedrijven of misdaden (zie hoger §2).
• Is de dader bekend, zijn de feiten duidelijk en gaat het om een kleiner misdrijf, dan kan het parket een minnelijke schikking voorstellen. Concreet veronderstelt dit een overtreding of wanbedrijf waarvan de straf niet meer bedraagt dan vijf jaar gevangenisstraf, en bovendien mag er geen schade aan derden zijn toegebracht of moet de schade reeds zijn hersteld. Bij een minnelijke schikking betaalt de dader een geldsom, en in ruil ziet het parket definitief af van strafvervolging (de strafvordering 'dooft uit'). Dit is de klassieke procedure die bij overtredingen van de Wegcode wordt gevolgd.
• Sinds 1994 beschikt het parket bovendien over de mogelijkheid om lichte misdrijven af te handelen door strafbemiddeling. De zaak komt dan evenmin voor de rechtbank, maar de dader moet wel het slachtoffer vergoeden en in voorkomend geval een therapie of een opleiding volgen. De strafvordering dooft uit wanneer de dader de gestelde voorwaarden behoorlijk heeft vervuld.

De brochure 'Wat is de bemiddeling in strafzaken?' kan worden besteld of gedownload op de site van het ministerie van Justitie: www.just.fgov.be - trefwoord 'Informatie', afdeling 'Publicaties'.


b) Instellen van de vervolging

Het alternatief is dat het parket na het opsporingsonderzoek de vermoedelijke dader van de feiten vervolgt en zo de strafvordering op gang brengt. Vanaf dat moment is een seponering niet meer mogelijk. Het parket kan de strafvordering op verschillende manieren op gang brengen.

• Meent het parket dat de zaak duidelijk is, dan dagvaardt het de vermoedelijke dader rechtstreeks voor de rechtbank. Overtredingen komen voor de politierechtbank, wanbedrijven voor de correctionele rechtbank. Het parket kan ook rekening houden met verzachtende omstandigheden. Zo kan het wanbedrijven 'contraventionaliseren', wat inhoudt dat ze naar de politierechtbank worden verwezen. Misdaden kunnen 'gecorrectionaliseerd' worden, waardoor ze voor de correctionele rechtbank komen. Onder meer diefstal met geweld kan het parket zo voor de correctionele rechtbank brengen, voor zover het wettelijke verzachtende omstandigheden vindt. Voor niet-correctionaliseerbare misdaden kan het parket nooit rechtstreeks dagvaarden.
• Wanneer iemand wordt aangehouden (wat maximaal 24 uur kan duren) of zich vrijwillig bij de procureur des konings aanbiedt, kan het parket opteren voor een oproeping bij proces-verbaal. Deze procedure, die wettelijk is toegestaan voor gecorrectionaliseerde misdaden, wanbedrijven en overtredingen, heeft tot doel de strafprocedure te versnellen. Het parket overhandigt aan de beklaagde, voordat hij wordt vrijgelaten, een oproeping om te verschijnen voor een rechtbank.
• Het parket kan ook kiezen voor een nog snellere procedure, die van de onmiddellijke verschijning. Dit 'snelrecht' is bestemd voor personen die in voorlopige hechtenis worden gehouden of die in vrijheid werden gesteld onder de voorwaarden van de wet op de voorlopige hechtenis. Het moet wel gaan om een op heterdaad ontdekt misdrijf of een geval waarvoor binnen de maand alle elementen zijn aangevoerd om het proces ten gronde te voeren. Het parket kan dan bij de onderzoeksrechter een bevel tot aanhouding vorderen met het oog op onmiddellijke verschijning. De onderzoeksrechter hoort de vermoedelijke dader, en verleent al dan niet een aanhoudingsbevel. De vermoedelijke dader moet vanaf dit stadium door een advocaat worden bijgestaan. Vervolgens wordt de persoon berecht tussen de vierde en de zevende dag te rekenen vanaf het afleveren van het aanhoudingsbevel. Het vonnis kan op de dag van de zitting zelf worden uitgesproken. De rechtbank kan ook beslissen de zaak terug te sturen naar de procureur des konings indien zij meent dat er meer onderzoek nodig is. Zij doet dan tegelijkertijd uitspraak over de voorlopige hechtenis van de vermoedelijke dader.
• Ten slotte kan het parket menen dat een grondiger onderzoek nodig is. In dat geval vordert het een onderzoeksrechter en wordt een gerechtelijk onderzoek geopend.