Rechtsbronnen
De Belgische staat is een parlementaire democratie. De wetgevende macht maakt wetten, de uitvoerende macht maakt die wetten uitvoerbaar, de rechterlijke macht ziet erop toe dat al die regels worden geëerbiedigd en beslecht geschillen door ze toe te passen. Maar om welke regels gaat het precies?
Het geheel van normen die de overheid oplegt om de verhoudingen tussen mensen in goede banen te leiden, noemt men het rechtssysteem. Dat omvat voor België volgende rechtsregels.
- De Grondwet omvat de fundamentele regels die de rechten en vrijheden van de burgers omschrijven en de werking van de Staat regelen.
- Wetten zijn dwingende regels die de Staat aan iedereen oplegt. Het federale parlement keurt ze goed.
- Decreten zijn dwingende regels met dezelfde waarde als wetten, maar zij worden goedgekeurd door de parlementen van de Gemeenschappen en Gewesten. (In Brussel kan ook de raad van de Franse Gemeenschapscommissie decreten uitvaardigen voor de materies die de Franse Gemeenschap aan haar heeft overgedragen; de Vlaamse Gemeenschapscommissie ressorteert onder de Vlaamse Gemeenschap). Ordonnanties zijn de regels die worden uitgevaardigd door de hoofdstedelijke raad van het Brussels Gewest en de verenigde vergadering van de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie in Brussel.
- Besluiten verduidelijken de wetten en maken ze toepasbaar. Op het federale niveau spreken we van koninklijke besluiten. Besluiten die decreten en ordonnanties verduidelijken en toepasbaar maken, noemen we regeringsbesluiten van een Gemeenschap of een Gewest.
- De verschillende regeringen kunnen de taken onder hun leden - de ministers - verdelen. Die krijgen dan een of meer specifieke bevoegdheden waarvoor ze ministeriële besluiten kunnen uitvaardigen, die op bepaalde punten de bovenstaande regels verder preciseren.
- De provincies en de gemeenten vaardigen verordeningen en besluiten uit voor de materies in hun bevoegdheidssfeer. Ze doen dat onder controle en toezicht van de federale overheid en de gewest- en gemeenschapsoverheden.
- Er moet ook rekening worden gehouden met verordeningen en richtlijnen die op Europees niveau worden goedgekeurd. Nog andere regels van internationaal recht zijn verdragen en conventies.
- Ten slotte worden ook nog sommige gewoonten en algemene rechtsbeginselen tot het in België toepasselijke recht gerekend.
Een groot deel van de Belgische rechtsregels kan geraadpleegd worden op de website van het ministerie van Justitie: www.just.fgov.be - trefwoord 'Rechtsbronnen' en 'Belgisch Staatsblad'.Op basis van al die regels en normen beslecht het gerecht conflicten die zich in de samenleving voordoen. Het gerecht kan in bepaalde gevallen ook conflicten voorkomen.
Alle gerechtelijke beslissingen en juridische beginselen die uit de rechtsregels worden afgeleid, vormen de
rechtspraak. Het begrip
rechtsleer slaat dan weer op de literatuur die uitleg en duiding geeft over het recht.
