De rechtsstaat


Het begrip 'rechtsstaat' dekt verschillende ladingen. Het meest elementaire kenmerk is ongetwijfeld dat in een rechtsstaat de overheid haar politieke beleid concretiseert in formele rechtsregels, die aanvaard zijn door de gekozen vertegenwoordigers van de Staat. Verder zet de overheid instrumenten in - in de gedaante van gerecht en politie - om de rechtsregels te doen naleven. Een rechtsstaat laat verder veronderstellen dat er rechtsmiddelen voorhanden zijn waarmee een burger zich desgewenst kan verzetten tegen een beslissing van de overheid of van het gerecht. Dat gerecht is dan onafhankelijk van de politieke gezagsdragers, en kan hen effectief op de vingers tikken wanneer ze de rechtsregels overtreden. Een rechtsstaat wordt op die manier ook verondersteld bescherming te bieden aan de fundamentele rechten van elke burger.

Een rechtsstaat impliceert dus een goed werkend gerecht, met bekwame, onpartijdige en onafhankelijke rechters. Om hieraan nog beter tegemoet te komen, worden magistraten sinds 2000 gerekruteerd op voordracht van de onafhankelijke Hoge Raad voor de Justitie (www.hrj.be). Deze instantie is paritair samengesteld uit magistraten en niet-magistraten. De magistraten worden door hun ambtgenoten verkozen, de niet-magistraten worden door de Senaat aangeduid. Als bijkomende waarborg voor hun onafhankelijkheid, worden magistraten tot hun pensioenleeftijd benoemd. Ze kunnen alleen naar een andere functie worden overgeplaatst wanneer ze daar zelf in toestemmen.