Organisatie van het beroep van journalist in België


Een journalist is iemand die verslag uitbrengt over de actualiteit. Volgens de etymologie van het woord doet hij dat van dag tot dag. Journalisten kunnen werken voor de 'pers' in de letterlijke zin van het woord, wat staat voor de gedrukte media en in de praktijk neerkomt op kranten en tijdschriften. Ze kunnen ook werken voor de audiovisuele media: radio en televisie. Meer en meer journalisten werken tegenwoordig voor nieuwsdiensten op het internet.

Journalistiek is een vrije activiteit. Er is geen gereglementeerde toegang tot dit beroep. Om het even wie kan het beroep uitoefenen en iedereen kan zich daarbij 'journalist' laten noemen. Overigens kan iedereen zich via de pers vrijelijk uitdrukken in het licht van de vrijheid van meningsuiting, ook zonder journalist te zijn.

In het begin van de jaren zestig heeft de wetgever voor wie journalistiek als beroep beoefent een beroepstitel uitgewerkt (wet van 30 december 1963) en nog een parallel beroepsstatuut (Koninklijk Besluit van 12 april 1965). Titel en statuut zijn zowel van toepassing op loontrekkende als op zelfstandige journalisten.


1. Twee statutaire mogelijkheden voor journalisten

De titel 'beroepsjournalist' is voorbehouden aan iedereen vanaf 21 jaar, die zijn burgerlijke en politieke rechten heeft en beroepshalve journalistiek werk verricht bij een algemeen informatiemedium: een krant, een algemeen tijdschrift, een radio- of tv-omroep, een internetnieuwsdienst of een persagentschap. Om hun onafhankelijkheid te waarborgen, mogen beroepsjournalisten hun journalistieke arbeid niet combineren met enige commerciële nevenactiviteit.

In België zijn er ongeveer 4.500 beroepsjournalisten plus enkele honderden stagiairs-beroepsjournalisten. Men moet immers twee jaar in het vak zitten om de titel van beroepsjournalist te kunnen verwerven.

Naast de beroepsjournalist is er een tweede soort professionele journalist, de 'journalist van beroep', die - in tegenstelling tot de beroepsjournalist - actief is bij een gespecialiseerd medium. Hij beschikt niet over een echte titel die door de wet is beschermd, maar geniet toch een zekere wettelijke bescherming bij de uitoefening van zijn beroepsactiviteit. De wet spreekt letterlijk van 'periodieke pers van gespecialiseerde informatie'. Er zijn ongeveer vierhonderd journalisten van beroep.


2. Bekomen van de titel van beroepsjournalist

De titel van beroepsjournalist wordt toegekend door een 'erkenningscommissie', die de hoedanigheid heeft van administratieve overheid. Ze is paritair samengesteld uit vertegenwoordigers van de journalistenverenigingen en vertegenwoordigers van de mediadirecties. Zij worden door de koning benoemd voor vier jaar. Er bestaat een erkenningscommissie van eerste aanleg en een commissie van beroep. De erkenningscommissie van eerste aanleg bestaat uit drie afdelingen: een Nederlandstalige afdeling, een Franstalige afdeling en een raadgevende afdeling voor buitenlandse journalisten. Het is mogelijk om in hoger beroep te gaan bij de erkenningscommissie van beroep. Die is ook paritair samengesteld, maar de voorzitter is een magistraat.

Wie erkend wordt als beroepsjournalist, krijgt enkele officiële documenten van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het gaat om een nationale perskaart die om de vier jaar moet worden hernieuwd en een geplastificeerde perskaart. Daarnaast bestaat ook een facultatieve autopersplaat, die men op de voorruit van zijn wagen kan aanbrengen in functie van een snelle identificatie.

Journalisten van de periodieke pers (gespecialiseerde informatiemedia dus) ontvangen van het ministerie van Binnenlandse Zaken een doorgangsbewijs van de periodieke pers dat evenwaardig is met de perskaart van de beroepsjournalisten. Het doorgangsbewijs van de periodieke pers kan slechts worden afgeleverd aan de journalisten die als hoofdberoep en tegen vergoeding gedurende minstens twee jaar meewerken aan de redactie van media uit de gespecialiseerde periodieke pers, die minstens zes keer per jaar verschijnen. Zij ontvangen ook een kentekenkaart die hun identificatie toelaat. Verder beschikken de houders van een doorgangsbewijs van de periodieke pers over een autokenteken, afgeleverd door de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten van België.

Beroepsjournalisten die voor de audiovisuele media werken, worden vaak bijgestaan door klanktechnici of ander ondersteunend personeel. Die komen niet in aanmerking voor een erkenning als beroepsjournalist, maar kunnen van het ministerie van Binnenlandse Zaken wel een T-kaart krijgen, die ook fungeert als doorgangsbewijs. In 2004 waren er een honderdvijftigtal van die kaarten in omloop.







3. Sociaal statuut en beroepsorganisaties

Wat betreft hun sociaal statuut, kunnen journalisten werken in loondienst – dat is dan met een arbeidsovereenkomst van bediende – of als zelfstandige of freelancer – wat inhoudt dat men per opdracht werkt en wordt betaald. Sommige journalisten bij de openbare omroep werken nog met een ambtenarenstatuut.

Beroepsjournalisten en journalisten van beroep beschikken elk over een erkende beroepsvereniging, respectievelijk de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten in België (AVBB) en de Vereniging van Journalisten van de Periodieke Pers (VJPP).

De AVBB, de grootste van beide, vervult drie grote opdrachten. Ze verleent administratief-logistieke steun bij de wettelijke erkenning van beroepsjournalisten, als belangenorganisatie waakt ze over de loon- en werkvoorwaarden van journalisten, en ze staat in voor de journalistieke beroepsethiek en zelfregulering (zie verder, Afd. 2, 3).

Naast de AVBB, die bevoegd blijft voor federale materies die journalisten aanbelangen (beroepsstatuut, deontologie, auteursrechten, persvrijheid), zijn er twee nieuwe beroepsverenigingen opgericht, die bevoegd zijn voor de communautaire aangelegenheden (vorming, onderwijs, hulp aan de pers). Het gaat om de Vlaamse Vereniging van Beroepsjournalisten (VVJ) die de Vlaamse beroepsjournalisten verenigt, en de Association des Journalistes Professionels (AJP) die de Franstalige, Duitstalige en buitenlandse beroepsjournalisten verenigt.


Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten in België (AVBB) / Vlaamse Vereniging van beroepsJournalisten (VVJ) / Association des Journalistes Professionnels (AJP)
Résidence Palace, Wetstraat 155, blok C, 1040 Brussel
Tel.: VVJ:+32-2-235 22 70 - e-mail: info@journalist.be
Tel.: AJP:+ 32-2-235 22 60 - e-mail: info@ajp.be
Fax: + 32 2 235 22 72
website: www.journalist.be

Vereniging van Journalisten van de Periodieke Pers (VJPP)
Karel Martelstraat 54, 1000 Brussel
Tel.: 02-230 09 99 - fax: 02-231 14 59 - e-mail: vjpp@ajpp-vjpp.be
website: www.ajpp-vjpp.be