Informatieverstrekking door private personen en hun advocaten


1. Particulieren

Particulieren zijn in principe vrij om de pers in te lichten over gerechtszaken waarin zij betrokken zijn. Zo kunnen ze ook een tegengewicht vormen voor het parket wanneer dat informatie verstrekt over een strafonderzoek.

Voor gerechtelijke onderzoeken geldt niettemin een beperking. Artikel 460 ter van het Strafwetboek zegt: 'Elk gebruik door de inverdenkinggestelde of de burgerlijke partij van door de inzage in het dossier verkregen inlichtingen, wordt gestraft met een gevangenisstraf van acht dagen tot een jaar of met een geldboete tot mogelijk 2.500 euro, wanneer dat gebruik tot doel en tot gevolg heeft het verloop van het gerechtelijk onderzoek te hinderen, inbreuk te maken op het privé-leven, de fysieke of morele integriteit, of de goederen van een in het dossier genoemde persoon.' Deze beperking is ingesteld als compensatie voor het recht op inzage in het strafdossier, dat slachtoffers, inverdenkinggestelden en iedereen tegen wie een gerechtelijke actie loopt, hebben verkregen. Ze mogen dus wel hun dossier inkijken, maar er niet onmiddellijk mee naar de pers stappen, of toch niet zonder de nodige omzichtigheid.

In juni 2003 werd een journalist (van Het Laatste Nieuws) veroordeeld voor medeplichtigheid aan 'misbruik van het inzagerecht' uit hoofde van artikel 460ter van het Strafwetboek. De journalist had in een artikel uittreksels afgedrukt van de verklaring van een verdachte van pedofilie. Die documenten had hij verkregen van een burgerlijke partij. Volgens de rechtbank van Gent had de journalist niet het recht om passages uit het strafdossier te citeren. Nog volgens de rechtbank zou de journalist de ouders van een van de slachtoffers van de pedofiel, die zich burgerlijke partij hadden gesteld, gemanipuleerd hebben om hem het strafdossier te bezorgen. Het Gentse hof van beroep heeft de veroordeling op 25 mei 2004 bevestigd. De AVBB gewaagt van haar kant van een gevaarlijk precedent, dat op termijn veel gerechtsjournalistiek zou kunnen hypotheceren. Tegen de veroordeling is dan ook cassatieberoep aangetekend.


2. Advocaten

Welke informatie kunnen advocaten geven aan de pers? De advocaat kan, indien het belang van zijn cliënt het vereist, aan de pers gegevens verstrekken. Hij let daarbij op het vermoeden van onschuld, de rechten van verdediging van alle betrokkenen, hun privacy en waardigheid, en de regels van het beroep. Voor zover als mogelijk wordt de identiteit van de in het dossier genoemde personen niet vrijgegeven (Wetboek van Strafvordering, artikel 28 quinquies, lid 4 en artikel 57, lid 4).

Voor wat de Vlaamse advocaten betreft, valt nog een reglement te vermelden van de Orde van Vlaamse Balies (zomer 2003). Dit reglement verbiedt de advocaten nog interviews in toga te geven. Bovendien moeten ze telkens de juistheid controleren van de verklaringen die hen in de media zullen worden toegeschreven, dit door voor de publicatie of uitzending nalezing te eisen. Voor de journalisten en de VVJ is dit reglement al te streng. Er wordt aangedrongen op onderhandelingen tussen advocaten en journalisten om de regeling te versoepelen.

De Orde van Franstalige en Duitstalige balies bereidt intussen een gelijkaardig reglement voor. De AJP vroeg bij de redactie van dit document betrokken te worden.

Tijdens de megaprocessen 'Cools' (2003) en 'Dutroux' (2004) stond de spreekbevoegdheid van advocaten alleszins herhaaldelijk ter discussie. Meerdere stafhouders herinnerden er hun confraters aan dat debatten niet buiten de rechtszaal konden worden gevoerd en dat ze hun mededelingen en commentaren moesten beperken tot wat strikt noodzakelijk is in het belang van hun cliënt.